ماضی

صیغه  ماضی در زبان فارسی  به اختلاف  آمده است . در افعال قیاسی تام  به طریقی  و در افعال قیاسی   غیر تام ،  به طریق دیگر و در فعل های سماعی  نیز  به  اختلاف آمده است و از مجموع این صیغه ها  هفت  قاعده  بیرون می آید

افعال قیاسی :
بر دو قسم است  :  فعل قیاسی تام و فعل قیاسی غیر تام

فعل قیاسی تام :  آن است که همه ی صیغه های آن بدون حذف و تبدیل بر طبق قادع ی معین  که در زبان پارسی  جاری است  از ریشه ی آن فعل مشتق گردیده باشد و همیشه  بتوان  مطابق  آن قاعده ی فعل ِ تازه ایی  بنا نمود   مانند :  جنگیدن از جنگ ، کوشیدن از کوش ، دریدن از در ، کشیدن از کَش و غیره

فعل قیاسی غیر تام : آن است که صیغه های آن بدون حذف  یا  تبدیل ، از ریشه ی واحدی مشتق  گردیده باشد  ولی در هیات مصدر و ماضی آن تغییری  مختصر  راه یافته و از قاعده ی  جاری که در افعال قیاسی تام موجود می باشد ،  تجاوز به عمل آمده باشد :  کشتن از کُش ، گزاردن از گزار ،  دانستن از دان ، درودن از درو

افعال سماعی :  بر دو قسم است :  فعل سماعی تام و  فعل سماعی غیر تام

فعل سماعی تام :  آن است که مشتقات آن فعل از ریشه ی واحد گرفته شده باشد  ولی در حروف ِ اصلی  این  حذف و تبدیل راه یافته باشد و قسمت ماضی و مصدرش  با امر و مضارعش  متفاوت باشد و نتوان از روی قیاس ِ مزبور  فعلی  جدید  بنا نمود ، مانند :  سوختن از سوز ، جستن از جوی ، فرسودن از فرسای ، گفتن از گوی ، خواستن از خواه ، داشتن از دار ، گشادن از گشای

فعل سماعی غیر تام :  آن است که مشتقات آن از دو ریشه  مده باشد ، خواه هر دو ریشه در خارج موجود باشد ، خواه یک ریشه از آن دو موجود نباشد ، آن که هر دو ریشه موجود باشد ، مانند  دادن و داد که از ریشه " داد " گرفته شده و صیغه ی امر و مضارعش " دهد " و  " ده " است که  از ریشه ی " ده "  گرفته شده است و این دو ریشه با هم متفاوت است . یا سفتن و سفت که از ریشه  " سفت "  آمده و سنبیدن و سنب از ریشه ی " سنب "  یا نوشتن و نپشتن از " نُپی "  گرفته شده .   و آن که یکی از دو ریشه موجود نباشد :  کردن و گرد گه از ریشه " کر"  که  در زبان پهلوی  موجود بوده و در زبان دری نیست ولی مضارعش  کُند و امر  کن   از ریشه  " کن "  آمده است . و دیدن و دید که ریشه  آن معلئوم نیست ولی بیند و بین که مضارع و امر است  از "  وین / بین "   و آمدن و آمد که ریشه آن در زبان دری معلوم نیست  اما مضارعش و امرش " آید " و " آی " از ریشهی " آی "  گرفته شده است .

و فعل هایی که بعضی  صیغه های  آن موود و بعضی دیگر مسموع نیفتاده است و جز چند صیغه از آن  فعل در زبان نیست ، مانند :  آغشتن و آغشت که مضارع  و امر و فعل ندارد  یا خستن و خست ف آختند و نفریدن در شمار افعل سماعی  غیر  تام  محسوب است و آن ها را فعل ناقص باید نامید .